Երջանիկ արքայազնը
Օսկար Ուայլդի պատմությունը ոսկեզօծ արձանի և փոքրիկ ծիծեռնակի մասին, որոնք իրենց ողջ գեղեցկությունն ու ուժը նվիրում են քաղաքի կարիքավորներին։
Քաղաքի վրա՝ բարձր սյան գագաթին, կանգնած էր Երջանիկ արքայազնի արձանը։ Այն պատված էր բարակ ոսկե թերթիկներով, աչքերի տեղում երկու պայծառ շափյուղա ուներ, իսկ սրի բռնակի վրա մեծ կարմիր սուտակ էր փայլում։
Բոլորը հիանում էին նրանով։ Քաղաքային խորհրդականներից մեկը հայտարարում էր, թե արձանը հողմացույցի պես գեղեցիկ է, միայն թե ոչ այնքան օգտակար։ Մայրերը լացող երեխաներին ասում էին. «Ինչո՞ւ Երջանիկ արքայազնի պես չես կարող հանգիստ լինել»։
Մի գիշեր քաղաք թռավ մի փոքրիկ ծիծեռնակ։ Նրա ընկերներն արդեն մեկնել էին Եգիպտոս, իսկ ինքն ուշացել էր, որովհետև սիրահարվել էր գեղեցիկ եղեգին։ Բայց եղեգը միշտ միայն քամու առաջ էր խոնարհվում և չէր ուզում ճանապարհորդել։ Վերջապես ծիծեռնակը հրաժեշտ տվեց նրան ու թռավ դեպի հարավ։
Գիշերելու համար նա նստեց արձանի ոտքերի միջև։ Հենց ուզում էր քնել, վրան ջրի մեծ կաթիլ ընկավ։ Երկրորդը, հետո՝ երրորդը։ Երկինքը պարզ էր, և ծիծեռնակը վեր նայեց։ Արքայազնի աչքերը լի էին արցունքներով։
— Երբ կենդանի էի, — ասաց արձանը, — ես ապրում էի Անհոգության պալատում։ Բարձր պատերի ներսում վիշտ չկար, և բոլորն ինձ Երջանիկ արքայազն էին կոչում։ Այժմ ինձ այնքան բարձր են կանգնեցրել, որ տեսնում եմ քաղաքի ամբողջ թշվառությունը։ Թեպետ սիրտս կապարից է, չեմ կարող չարտասվել։
Նա ծիծեռնակին ցույց տվեց հեռու մի տուն։ Այնտեղ խեղճ դերձակուհին թագուհու սպասուհու զգեստն էր ասեղնագործում։ Նրա փոքրիկ որդին հիվանդ պառկած էր և նարինջ էր խնդրում, բայց մայրը միայն ջուր ուներ։
— Փոքրի՛կ ծիծեռնակ, սրիս վրայի սուտակը տա՛ր այդ կնոջը, — խնդրեց արքայազնը։
Ծիծեռնակն ուզում էր Եգիպտոս մեկնել, բայց խղճաց արքայազնին։ Նա կտուցով պոկեց սուտակը, թռավ քաղաքի վրայով և դրեց դերձակուհու սեղանին։ Հետո թևերով զովացրեց հիվանդ երեխայի ճակատը։
Հաջորդ երեկոյան արքայազնը նրան պատմեց չջեռուցվող ձեղնահարկում ապրող երիտասարդ գրողի մասին։ Տղան փորձում էր ավարտել թատրոնի համար գրվող գործը, բայց ցրտից ու սովից չէր կարողանում աշխատել։
— Աչքերիցս մեկը հանի՛ր ու տա՛ր նրան, — ասաց արքայազնը։ — Այն հազվագյուտ շափյուղա է։
Ծիծեռնակը չէր ուզում կուրացնել ընկերոջը, բայց վերջապես կատարեց խնդրանքը։ Գրողը գտավ քարը և ուրախացավ՝ կարծելով, թե իր տաղանդը գնահատող մեկը նվեր է ուղարկել։
Երրորդ գիշերը հրապարակում լուցկի վաճառող մի փոքրիկ աղջկա տեսան։ Նրա լուցկիները ջրափոսն էին ընկել, և նա վախենում էր դատարկաձեռն տուն գնալ։
— Տա՛ր նրան մյուս շափյուղան, — խնդրեց արքայազնը։
— Այդ դեպքում դու բոլորովին կկուրանաս, — ասաց ծիծեռնակը։
— Միևնույն է, արա՛ դա։
Աղջիկը ստացավ շափյուղան ու ծիծաղելով տուն վազեց։ Իսկ ծիծեռնակը վերադարձավ և ասաց․
— Հիմա դու կույր ես, և ես ընդմիշտ կմնամ քեզ հետ։
Ցերեկները ծիծեռնակը թռչում էր քաղաքի վրայով և երեկոյան պատմում տեսածը։ Նա տեսնում էր հարուստների պալատներն ու դարպասների մոտ նստած մուրացկաններին, սոված երեխաներին և կամրջի տակ իրար գրկած երկու փոքրիկ տղաների։
— Ես պատված եմ մաքուր ոսկով, — ասաց արքայազնը։ — Պոկի՛ր այն թերթիկ առ թերթիկ և բաժանի՛ր աղքատներին։
Ծիծեռնակը պոկեց ամբողջ ոսկին, մինչև արձանը մոխրագույն դարձավ։ Երեխաների այտերը կարմրեցին, նրանք հաց կերան և սկսեցին փողոցներում ուրախ խաղալ։
Սակայն ձմեռը մոտենում էր։ Ձյուն եկավ, տանիքներից սառցալուլաներ կախվեցին։ Ծիծեռնակը գնալով թուլանում էր։ Վերջին ուժերով նա բարձրացավ արքայազնի ուսին։
— Ես եկել եմ հրաժեշտ տալու, — շշնջաց նա։
— Վերջապես Եգիպտո՞ս ես թռչում, — հարցրեց արքայազնը։
— Ես Մահվան տուն եմ գնում։
Ծիծեռնակը համբուրեց արքայազնի շուրթերը և անշնչացած ընկավ նրա ոտքերի մոտ։ Նույն պահին արձանի ներսում ինչ-որ բան ճաքեց։ Դա կապարե սիրտն էր, որ երկու մասի բաժանվեց։
Առավոտյան քաղաքապետը տեսավ խամրած արձանը։
— Այլևս գեղեցիկ չէ, ուրեմն անօգուտ է, — ասաց նա։
Արձանը հանեցին ու հալեցրին։ Բայց կոտրված կապարե սիրտը վառարանում չհալվեց, և բանվորներն այն նետեցին աղբակույտի վրա, որտեղ արդեն պառկած էր մեռած ծիծեռնակը։
Այդ ժամանակ Աստված իր հրեշտակներից մեկին ասաց․
— Ինձ բե՛ր այդ քաղաքի երկու ամենաթանկ բաները։
Հրեշտակը բերեց կապարե սիրտն ու մեռած թռչնակին։
— Դու ճիշտ ընտրություն ես կատարել, — ասաց Աստված։ — Իմ դրախտային պարտեզում այս փոքրիկ թռչունը հավերժ կերգի, իսկ ոսկե քաղաքում Երջանիկ արքայազնը կփառաբանի բարությունը։