Սոխակը
Պարզիկ սոխակի երգն ու թանկարժեք մեխանիկական թռչունը․ ինչպե՞ս է կենդանի երգը փրկում կայսրին։
Չինաստանի կայսրը մի շքեղ պալատ ուներ։ Պալատի այգին այնքան մեծ էր, որ վերջում անտառի էր վերածվում, իսկ անտառը հասնում էր ծովին։ Այնտեղ մի փոքրիկ սոխակ էր ապրում։ Նրա երգը լսելու համար նույնիսկ հոգնած ձկնորսներն էին կանգ առնում։
Աշխարհի տարբեր կողմերից եկած ճանապարհորդները գովում էին պալատն ու այգին, բայց ամենից շատ՝ սոխակին։ Կայսրը դրա մասին մի գրքից իմացավ և շատ զարմացավ։ Իր երկրում ապրող հրաշալի երգչին ինքն անգամ չէր լսել։
Պալատականները սոխակին ոչ մի տեղ չէին գտնում։ Վերջապես խոհանոցի մի աղջիկ ասաց, որ գիտի նրա տեղը։ Նա նրանց տարավ անտառ։ Ճանապարհին պալատականները մերթ կովի բառաչյունը, մերթ գորտերի կռկռոցն էին սոխակի երգի տեղ ընդունում։
— Ահա նա, — ասաց աղջիկը՝ ցույց տալով մի պարզիկ մոխրագույն թռչուն։
Սոխակը համաձայնեց պալատ գնալ։ Երեկոյան նա երգեց կայսրի առաջ։ Երգն այնքան ջերմ ու գեղեցիկ էր, որ կայսրի աչքերում արցունքներ հայտնվեցին։
— Քո արցունքներն արդեն իմ պարգևն են, — ասաց սոխակը, երբ նրան ոսկե զարդ առաջարկեցին։
Բայց պալատում թռչունին վանդակի մեջ դրեցին։ Երբ զբոսանքի էին հանում, նրա ոտքին թելեր էին կապում, որ չհեռանա։ Անտառի ազատությունը մնացել էր շատ հեռու։
Մի օր կայսրին նվեր բերեցին ոսկուց ու թանկարժեք քարերից պատրաստված մեխանիկական սոխակ։ Այն կարողանում էր մի երգ երգել, և ամեն անգամ երգը նույնն էր հնչում։ Պալատականներին դա շատ դուր եկավ․ նրանք գիտեին՝ հաջորդ պահին ինչ նոտա է հնչելու։
Իսկական սոխակը բաց պատուհանից անտառ վերադարձավ։ Նրան անշնորհակալ կոչեցին և արգելեցին նորից պալատ մտնել։ Մեխանիկական թռչունը տեղավորվեց կայսրի մահճակալի կողքին։
Տարիներ անց սարքի ներսում ինչ-որ բան կոտրվեց։ Ժամագործը նորոգեց այն, բայց զգուշացրեց, որ այն այլևս չի կարելի հաճախ գործարկել։ Պալատում երգն ավելի ու ավելի հազվադեպ էր լսվում։
Մի օր կայսրը ծանր հիվանդացավ։ Նա պառկած էր մութ սենյակում, իսկ մահը նստել էր նրա կրծքին։ Կայսրի արած բարի և վատ գործերը կարծես ձայն էին ստացել նրա շուրջը։ Նա խնդրեց մեխանիկական թռչունին երգել, բայց ոչ ոք չկար սարքը գործարկելու։
Հենց այդ ժամանակ պատուհանի մոտ կենդանի սոխակի երգը հնչեց։ Նա լսել էր կայսրի հիվանդության մասին և եկել էր իր կամքով։ Սոխակը երգեց կանաչ անտառների, խաղաղ այգիների ու կյանքի մասին։
Մահը նույնպես կանգ առավ՝ երգը լսելու։ Սոխակը շարունակում էր երգել, մինչև մահը թողեց կայսրին ու հեռացավ։ Սենյակն այլևս սարսափելի չէր թվում։ Կայսրը հանգիստ քնեց։
Առավոտյան նա իրեն լավ զգաց։
— Մնա՛ ինձ մոտ։ Ես քեզ ամեն ինչ կտամ, — խնդրեց կայսրը։
— Ինձ ազատություն է պետք, — պատասխանեց սոխակը։ — Բայց ես կգամ քո պատուհանի մոտ և կերգեմ։ Կպատմեմ նաև այն մարդկանց մասին, որոնց պալատից չես տեսնում։
Կայսրը համաձայնեց։ Երբ սպասավորները ներս մտան՝ կարծելով, թե նա մահացել է, կայսրը նստեց անկողնում և բարի լույս մաղթեց նրանց։ Պատուհանից դեռ լսվում էր սոխակի երգը։