Վայրի կարապները

Անդերսենի հուզիչ հեքիաթն Էլիզայի և կարապների վերածված նրա տասնմեկ եղբայրների մասին։ Նրանց փրկելու համար աղջիկը պիտի լուռ գործի եղինջից տասնմեկ շապիկ։

Հեռու մի երկրում, ուր ծիծեռնակները թռչում են ձմռանը, մի թագավոր էր ապրում։ Նա ուներ տասնմեկ որդի և մի դուստր՝ Էլիզա անունով։ Եղբայրները դպրոց էին գնում՝ կրծքներին աստղ, կողքերին՝ սուր։ Նրանք ոսկե տախտակների վրա ադամանդե մատիտներով էին գրում, իսկ Էլիզան թերթում էր մի պատկերազարդ գիրք, որն արժեր կես թագավորություն։

Երեխաները երջանիկ էին, բայց այդ երջանկությունը երկար չտևեց։ Նրանց հայրն ամուսնացավ մի չար թագուհու հետ, որը գաղտնի կախարդուհի էր և երեխաներին չէր սիրում։

Նա փոքրիկ Էլիզային ուղարկեց գյուղ՝ մի գյուղացու ընտանիքում ապրելու, իսկ արքայազների մասին այնքան սուտ պատմեց թագավորին, որ հայրը դադարեց նրանց պաշտպանել։

— Գնացե՛ք աշխարհով մեկ ու ինքներդ ձեր գլխի ճարը տեսե՛ք,— ասաց կախարդուհին եղբայրներին։— Թռչե՛ք մեծ ու համր թռչունների պես։

Նա ուզում էր նրանց այլանդակ թռչուններ դարձնել, բայց տղաները վերածվեցին տասնմեկ գեղեցիկ սպիտակ կարապների։ Նրանք պալատի պատուհաններից դուրս թռան, անցան այն գյուղական տան վրայով, որտեղ քնած էր Էլիզան, և հեռացան դեպի ծովափ հասնող մութ անտառը։

Տարիներ անցան։ Երբ Էլիզան տասնհինգ տարեկան դարձավ, նրան պալատ վերադարձրին։ Աղջիկն այնքան գեղեցիկ էր, որ խորթ մայրը նախանձից կատաղեց։ Նա բաղնիքի ջրի մեջ երեք կախարդված դոդոշ գցեց. մեկը պետք է Էլիզային անխելք դարձներ, մյուսը՝ տգեղ, երրորդը՝ չար։ Բայց երբ դոդոշները դիպան նրա գլխին ու սրտին, երեք կարմիր կակաչ դարձան։ Աղջկա անմեղության վրա չար կախարդանքը չէր ազդում։

Այդ ժամանակ թագուհին ընկույզի մուգ հյութով ներկեց Էլիզայի դեմքը, խճճեց մազերն ու վրան գարշահոտ յուղ քսեց։ Թագավորը չճանաչեց սեփական դստերը և նրան պալատից վռնդեց։ Միայն պահապան շունն ու ծիծեռնակները ճանաչեցին աղջկան, բայց խոսել չէին կարող։

Էլիզան ամբողջ օրը քայլեց դաշտերով ու ճահիճներով և վերջապես հասավ մեծ անտառ։ Գիշերը նա քնեց փափուկ մամուռի վրա՝ մտածելով եղբայրների մասին։ Առավոտյան գտավ մի վճիտ լիճ, լվացվեց, և մաշկից անհետացավ կախարդուհու մուգ ներկը։

Նա խորացավ անտառում ու հանդիպեց հատապտուղներով լի զամբյուղ բռնած մի պառավի։

— Տասնմեկ արքայազնի չե՞ք հանդիպել,— հարցրեց Էլիզան։

— Ո՛չ,— պատասխանեց կինը,— բայց երեկ գետի վրա տասնմեկ սպիտակ կարապ տեսա։ Յուրաքանչյուրի գլխին ոսկե թագ կար։

Պառավը նրան ցույց տվեց դեպի գետ տանող ճանապարհը։ Էլիզան քայլեց ափով և հասավ բաց ծովին։ Մայրամուտին նա նկատեց ոսկե թագերով տասնմեկ կարապ։ Հենց արևը մտավ ջրի մեջ, նրանց փետուրներն ընկան, և Էլիզայի առաջ կանգնեցին նրա տասնմեկ եղբայրները։ Նրանք ճանաչեցին քրոջը, գրկեցին ու միասին և՛ ծիծաղեցին, և՛ արտասվեցին։

Ավագ եղբայրը պատմեց, որ արևածագից մինչև մայրամուտ իրենք կարապ են դառնում, իսկ գիշերը մարդկային կերպարանք են ստանում։ Նրանք ապրում էին ծովի այն կողմում և հայրենիք կարող էին վերադառնալ տարեկան միայն մեկ անգամ՝ տասնմեկ օրով։ Ճանապարհին ընդամենը մի փոքրիկ ժայռ կար, որի վրա կարող էին գիշերել։

— Ինչպե՞ս կարող եմ ազատել ձեզ կախարդանքից,— հարցրեց Էլիզան։ Բայց եղբայրները չգիտեին պատասխանը։

Հաջորդ գիշեր նրանք ուռենու ճյուղերից ու եղեգից ամուր ցանց հյուսեցին։ Առավոտյան Էլիզան պառկեց ցանցի վրա, և կարապները կտուցներով բարձրացրին այն ու թռան ծովի վրայով։ Կրտսեր եղբայրը լայն թևերով ծածկում էր քրոջ դեմքը կիզիչ արևից։

Ամբողջ օրը նրանք թռան։ Մութ ամպեր կուտակվեցին, փոթորիկ սկսվեց, իսկ արևն արագ մոտենում էր հորիզոնին։ Եթե եղբայրները մինչև մայրամուտ ժայռին չհասնեին, մարդկային կերպարանք ստանալով՝ ծովը կընկնեին։ Վերջին պահին նրանց ոտքերը դիպան ջրից հազիվ բարձրացող ժայռին։ Եղբայրներն ու քույրը ձեռք ձեռքի տված ամբողջ գիշեր կանգնեցին ալիքների ու կայծակների մեջ։

Հաջորդ երեկոյան նրանք վերջապես հասան ծովից այն կողմ գտնվող երկրին։ Եղբայրներն Էլիզային տեղավորեցին կանաչ բույսերով ծածկված մի քարանձավում։

Այդ գիշեր Էլիզան երազում տեսավ մի բարի փերի, որը նման էր անտառում հանդիպած պառավին։ Փերին ասաց.

— Դու կարող ես ազատել եղբայրներիդ։ Քարանձավի շուրջ և գերեզմանոցներում աճող եղինջները պետք է քաղես, ոտքերով տրորես, դրանցից թել մանես ու երկարաթև տասնմեկ շապիկ գործես։ Շապիկները գցի՛ր կարապների վրա, և կախարդանքը կվերանա։ Բայց այն պահից, երբ սկսես աշխատանքը, մինչև այն ավարտելը չպետք է ո՛չ խոսես, ո՛չ ծիծաղես։ Քո արտասանած առաջին իսկ բառը դաշույնի պես կխրվի եղբայրներիդ սրտերի մեջ։

Առավոտյան Էլիզան գտավ եղինջները։ Դրանք այրում ու բշտիկներով էին պատում նրա ձեռքերն ու ոտքերը, բայց նա լուռ աշխատում էր։ Երբ եղբայրները մայրամուտին վերադարձան, տեսան քրոջ վերքերը և հասկացան, թե նա ինչ է անում։ Կրտսեր եղբայրը լաց եղավ. արցունքի կաթիլներն ընկան Էլիզայի ձեռքերին, և ցավը մեղմացավ։

Էլիզան ավարտել էր առաջին շապիկը և սկսել երկրորդը, երբ անտառում որսորդական շների հաչոց լսվեց։ Այդ երկրի երիտասարդ թագավորն իր մարդկանց հետ գտավ աղջկան։ Նա հարցեր էր տալիս, բայց Էլիզան միայն գլուխն էր շարժում։ Թագավորը հիացավ նրա գեղեցկությամբ և տարավ իր պալատ։

Պալատի արքեպիսկոպոսը պնդում էր, թե համր աղջիկը կախարդուհի է, բայց թագավորը չհավատաց։ Նա Էլիզայի համար մի փոքրիկ սենյակ պատրաստեց՝ նման անտառի քարանձավին։ Որսորդներն այնտեղ էին բերել նաև եղինջի թելերն ու կիսագործ շապիկները։ Էլիզան դրանք տեսնելուն պես առաջին անգամ ժպտաց, և թագավորը հասկացավ, որ ճիշտ է վարվել։

Շուտով նրանք ամուսնացան։ Էլիզան սիրում էր բարի թագավորին, բայց չէր կարող բացատրել իր լռության պատճառը։ Ամեն գիշեր գաղտնի գնում էր փոքրիկ սենյակ և շարունակում շապիկները գործել։

Երբ սկսեց յոթերորդը, եղինջի թելերը վերջացան։ Անհրաժեշտ բույսերը միայն գերեզմանոցում էին աճում։ Լուսնյակ գիշերով Էլիզան գաղտնի դուրս եկավ պալատից, գերեզմանոցում աղոթեց և եղինջ քաղեց։ Արքեպիսկոպոսը տեսավ նրան և թագավորին համոզեց, թե թագուհին գիշերային կախարդանք է անում։

Թագավորը սկզբում չէր հավատում, բայց գիշերները հետևեց կնոջը և տեսավ նրան գերեզմանոցում։ Տխրությամբ նա թույլ տվեց, որ դատավորները որոշեն Էլիզայի ճակատագիրը։ Աղջկան մեղավոր ճանաչեցին և դատապարտեցին մահվան՝ խարույկի վրա այրելու միջոցով։

Էլիզային փակեցին մութ բանտախցում։ Որպես անկողին նրան տվեցին իր գործած տասը շապիկներն ու մնացած եղինջը։ Ավելի լավ բան չէին էլ կարող տալ. նա ամբողջ գիշեր աշխատեց վերջին շապիկի վրա։ Փոքրիկ մկները եղինջները մոտեցնում էին նրա ոտքերին, իսկ պատուհանից այն կողմ մի կեռնեխ երգում էր, որ նա չկորցնի հույսը։

Լուսաբացին տասնմեկ եղբայրները մարդկային կերպարանքով եկան պալատի դարպասի մոտ և պահանջեցին խոսել թագավորի հետ։ Բայց արևը ծագեց, և նրանք կրկին կարապներ դարձան։

Ժողովուրդը հավաքվել էր տեսնելու, թե ինչպես են այրելու «կախարդուհուն»։ Էլիզան նստած էր սայլի վրա և վերջին շապիկի երկրորդ թևքն էր գործում։ Մարդիկ ուզում էին նրա ձեռքից խլել գործվածքները, երբ երկնքից իջան տասնմեկ կարապներն ու շրջապատեցին նրան։

Դահիճը մոտեցավ։ Էլիզան իսկույն տասնմեկ շապիկները գցեց կարապների վրա։ Նրա առաջ կանգնեցին տասնմեկ արքայազներ։ Միայն կրտսեր եղբոր մի ձեռքի փոխարեն կարապի թև էր մնացել, որովհետև Էլիզան չէր հասցրել ավարտել վերջին թևքը։

— Այժմ կարող եմ խոսել։ Ես անմեղ եմ,— ասաց Էլիզան և ուժասպառ ընկավ եղբայրների գիրկը։

Ավագ եղբայրը պատմեց ամբողջ ճշմարտությունը։ Այդ պահին խարույկի ամեն գերան արմատ արձակեց ու ծաղկեց։ Փայտի կույտը վերածվեց կարմիր վարդերով ծածկված թփի, որի գագաթին աստղի պես փայլում էր մի սպիտակ ծաղիկ։ Թագավորը քաղեց այն և դրեց Էլիզայի կրծքին։ Աղջիկը բացեց աչքերը, իսկ քաղաքի բոլոր զանգերն ինքնուրույն ղողանջեցին։

Էլիզան, թագավորն ու տասնմեկ եղբայրները մեծ շքերթով վերադարձան պալատ։ Դրանից հետո նրանց ոչ մի կախարդանք այլևս չբաժանեց։

Բոլոր հեքիաթները