Ալադինն ու կախարդական լամպը

Հեքիաթ աղքատ դերձակի որդի Ալադինի արկածների, կախարդական լամպի և կորցրած պալատը վերադարձնելու մասին։

Վաղ ժամանակներում արևելյան մի մեծ քաղաքի աղքատ թաղամասում Մուստաֆա անունով դերձակ էր ապրում։ Նա ուներ մի որդի՝ Ալադին անունով։ Տղան անհոգ ու ծույլ էր. ամբողջ օրը փողոցում խաղում էր և չէր ուզում հոր արհեստը սովորել։ Հայրը շատ էր վշտանում և շուտով հիվանդացավ ու մահացավ։ Մայրը մենակ մնաց և մանվածք վաճառելով՝ հազիվ էր պահում ընտանիքը։

Մի օր, երբ Ալադինը մյուս տղաների հետ խաղում էր, մի անծանոթ երկար նայեց նրան։ Այդ մարդը հեռավոր Աֆրիկայից եկած հզոր կախարդ էր։ Իր գրքերից նա իմացել էր, որ քաղաքի մոտ՝ գետնի տակ, մի հրաշագործ լամպ է պահված։ Միայն Ալադինը կարող էր այնտեղ մտնել ու լամպը դուրս բերել։

Կախարդը հարցրեց տղայի անունը, հետո գրկեց նրան և ձևացրեց, թե Մուստաֆայի վաղուց կորած եղբայրն է։ Նա Ալադինին նոր հագուստ գնեց, քաղաքով պտտեց և նրա մորը խոստացավ տղայի համար ապրանքներով լի խանութ բացել։

Հաջորդ օրը «հորեղբայրը» Ալադինին տարավ քաղաքից դուրս։ Նրանք անցան պարտեզների ու բլուրների միջով և հասան երկու լեռների արանքում գտնվող նեղ հովտին։

— Այստեղ քեզ մի հրաշք ցույց կտամ, — ասաց կախարդը։

Նա կրակ վառեց, կրակի մեջ բուրավետ փոշի լցրեց և անհասկանալի բառեր արտասանեց։ Հողը դղրդաց ու բացվեց։ Նրանց առաջ հայտնվեց պղնձե օղակով մի մեծ քար։

Ալադինը վախեցավ ու փորձեց փախչել, բայց կախարդը բռնեց նրան։ Հետո մեղմ ձայնով բացատրեց․

— Քարի տակ մեծ գանձարան կա։ Այն միայն քեզ համար կբացվի։ Իջի՛ր աստիճաններով, անցի՛ր երեք սրահներով, բայց ոչ մի բանի ձեռք չտաս։ Վերջում մի պարտեզ կտեսնես։ Բաց հարթակի խորշում մի հին վառվող լամպ կա։ Յուղը թափի՛ր և լամպը բե՛ր ինձ։

Նա մատից մի օղակ հանեց, դրեց Ալադինի մատին և ասաց, որ այն կպաշտպանի տղային։ Ալադինը բարձրացրեց քարը և ցած իջավ։ Երեք սրահներում ոսկու ու արծաթի կույտեր կային, բայց նա ոչնչի չդիպավ։ Հետո հասավ մի զարմանահրաշ պարտեզի, որտեղ ծառերից գունավոր ապակու նման պտուղներ էին կախված։ Դրանք իրականում զմրուխտներ, սուտակներ, շափյուղաներ ու ադամանդներ էին, բայց Ալադինը դա չգիտեր և դրանցից մի քանիսը լցրեց գրպանները։

Նա գտավ հին լամպը, հանգցրեց կրակը, յուղը թափեց և վերադարձավ քարե անցքի մոտ։

— Նախ լամպը տո՛ւր ինձ, — վերևից պահանջեց կախարդը։

— Նախ ինձ դո՛ւրս հանիր, — պատասխանեց Ալադինը։ Նրա գրպանները լի էին ծանր «ապակիներով», և նա չէր կարողանում ինքնուրույն բարձրանալ։

Կախարդը բարկացավ։ Նա միայն լամպն էր ցանկանում և պատրաստ էր տղային քարանձավում թողնել։ Կրկին փոշի նետեց կրակի մեջ, կախարդական բառեր ասաց, և քարը փակեց անցքը Ալադինի գլխավերևում։

Երկու օր տղան մթության մեջ նստեց՝ առանց ջրի ու կերակրի։ Հուսահատությունից ձեռքերը միացնելիս նա պատահմամբ շփեց կախարդի տված օղակը։ Հողի միջից մի ահռելի ոգի բարձրացավ։

— Ես օղակի ոգին եմ և կատարում եմ այն կրողի հրամանները։ Ի՞նչ ես ցանկանում։

— Ինձ այստեղից դո՛ւրս հանիր, — ասաց Ալադինը։

Նույն պահին հողը բացվեց, և տղան հայտնվեց արևի տակ։ Նա տուն հասավ, մորը պատմեց իր արկածը և ցույց տվեց լամպն ու գունավոր քարերը։

Տանն ուտելու ոչինչ չկար։ Մայրը որոշեց հին լամպը մաքրել ու վաճառել։ Հենց նա շփեց լամպը, հայտնվեց մեկ այլ՝ ավելի հզոր ոգի։

— Ես լամպի ծառան եմ և կատարում եմ նրա տիրոջ բոլոր հրամանները։

Մայրը վախից ուշաթափվեց, իսկ Ալադինն ասաց․

— Մեզ ուտելիք բե՛ր։

Ոգին վերադարձավ արծաթե սկուտեղներով, համեղ կերակուրներով ու ոսկեզօծ գավաթներով։ Հետագա օրերին Ալադինը վաճառեց արծաթե սպասքը, բայց գնորդի խաբեությունից հասկացավ, որ պետք է ավելի լավ հասկանա առևտուրն ու մարդկանց վարքը։ Նա սկսեց ժամանակ անցկացնել ազնիվ վաճառականների հետ, սովորեց հաշվել, տարբերել թանկարժեք քարերը և աստիճանաբար փոխեց իր կյանքը։

Մի օր սուլթանը հրամայեց փակել քաղաքի բոլոր պատուհանները, քանի որ իր դուստր Բադրուլբուդուրը բաղնիք էր գնալու։ Ալադինը պատահաբար տեսավ արքայադստեր դեմքը և սիրահարվեց։ Նա մորը խնդրեց գնալ պալատ և իր անունից խնդրել աղջկա ձեռքը։

Մայրը կարծում էր, թե որդին խելքը թռցրել է։ Բայց Ալադինը հանեց ստորգետնյա պարտեզից բերած «ապակիները»։ Արևի տակ դրանք փայլում էին աննկարագրելի գեղեցկությամբ։ Մայրը քարերը դրեց ճենապակե ամանի մեջ ու տարավ սուլթանին։

Սուլթանը երբեք այդպիսի մեծ ու մաքուր գոհարներ չէր տեսել։ Նա խոստացավ երեք ամիս անց դստերը Ալադինին կնության տալ։ Բայց մեծ վեզիրը՝ սուլթանի գլխավոր խորհրդականը, ցանկանում էր արքայադստերն ամուսնացնել իր որդու հետ և սուլթանին համոզեց խախտել խոստումը։

Երբ Ալադինն իմացավ նախատեսվող հարսանիքի մասին, լամպի ոգուն հրամայեց առանց որևէ մեկին վնասելու խափանել այն։ Երկու գիշեր շարունակ ոգին վեզիրի որդուն մի հեռավոր ու ցուրտ սենյակ էր տանում, իսկ արքայադստերը պահպանում էր Ալադինի տանը։ Վախեցած երիտասարդը հրաժարվեց ամուսնությունից, և սուլթանը հիշեց իր նախկին խոստումը։

Սակայն վեզիրը նոր պայման մտածեց։ Ալադինը պետք է թանկարժեք քարերով լի քառասուն ոսկե սկուտեղ ուղարկեր շքեղ հագնված ծառաների ձեռքով՝ ամեն սկուտեղն առանձին։ Լամպի ոգին մի ակնթարթում կատարեց պահանջը։ Քաղաքի բնակիչները փողոց դուրս եկան՝ տեսնելու դեպի պալատ շարժվող փայլուն շքերթը։

Սուլթանն այլևս չկարողացավ մերժել։ Ալադինը խնդրեց ընդամենը մեկ գիշեր՝ արքայադստերն արժանի տուն պատրաստելու համար։ Ոգին պալատի դիմաց կառուցեց մարմարե ապարանք՝ ոսկե ու արծաթե պատերով, գոհարազարդ պատուհաններով, այգիներով, շատրվաններով և գորգով ծածկված ճանապարհով։ Մի պատուհան դիտմամբ անավարտ մնաց, որպեսզի երևար՝ մարդկային վարպետներն ի վիճակի չեն ավարտելու ոգու գործը։

Ալադինն ու Բադրուլբուդուրն ամուսնացան։ Տղան չէր մոռացել աղքատության տարիները. նա օգնում էր կարիքավորներին և սուլթանի կողքին խելամիտ որոշումներ էր ընդունում։ Ժողովուրդը շուտով սիրեց նրան։

Մինչ այդ աֆրիկացի կախարդը կախարդական հաշվարկների միջոցով իմացավ, որ Ալադինը կենդանի է և տիրացել է լամպին։ Նա վերադարձավ քաղաք, գնեց բազմաթիվ նոր փայլուն լամպեր և փողոցներով շրջելով՝ կանչեց․

— Նոր լամպերը փոխանակում եմ հներով։

Այդ օրը Ալադինը որսի էր գնացել, իսկ հին կախարդական լամպը թողել էր իր սենյակում։ Արքայադուստրը չգիտեր դրա գաղտնիքը։ Ծառաներից մեկը հին լամպը տարավ և փոխանակեց նորով։

Կախարդը հեռացավ քաղաքից, շփեց լամպն ու հրամայեց ամբողջ պալատը՝ արքայադստեր և բոլոր բնակիչների հետ, տեղափոխել Աֆրիկա։ Հաջորդ առավոտ սուլթանը պատուհանից նայեց և դստեր պալատի տեղում դատարկ տարածություն տեսավ։ Նա զայրացավ և Ալադինին մեղադրեց։

Ալադինը խնդրեց քառասուն օր ժամանակ տալ՝ պալատն ու արքայադստերը վերադարձնելու համար։ Նա երկար թափառեց՝ չիմանալով՝ ուր գնալ։ Մի պահ ձեռքերը շփեց, և մատի օղակը դիպավ մի քարի։ Հայտնվեց օղակի ոգին։

— Վերադարձրո՛ւ պալատը, — հրամայեց Ալադինը։

— Դա լամպի ոգու զորությամբ է արված, և ես չեմ կարող չեղարկել այն, — պատասխանեց ոգին։ — Բայց կարող եմ քեզ հասցնել պալատի մոտ։

Մի ակնթարթում Ալադինը հայտնվեց Աֆրիկայում։ Գաղտնի մտավ պալատ և գտավ Բադրուլբուդուրին։ Արքայադուստրը պատմեց, որ կախարդը լամպը միշտ պահում է հագուստի տակ և ստիպում է արքայադստերն ամուսնանալ իր հետ։

Նրանք մի ծրագիր մտածեցին։ Բադրուլբուդուրը ձևացրեց, թե համակերպվել է, և կախարդին ընթրիքի հրավիրեց։ Նա հյուրի գինու մեջ քնաբեր փոշի լցրեց։ Երբ կախարդը խոր քուն մտավ, Ալադինը վերցրեց լամպը և կանչեց ոգուն։

— Պալատը վերադարձրո՛ւ իր նախկին տեղը։

Անմիջապես պալատը կրկին հայտնվեց սուլթանի պատուհանի դիմաց։ Հայրն ու դուստրը գրկախառնվեցին, իսկ ամբողջ քաղաքը տոնեց նրանց վերադարձը։ Կախարդին հեռու ուղարկեցին, որպեսզի այլևս ոչ մեկին չվնասի։

Բայց աֆրիկացու եղբայրը որոշեց վրեժ լուծել։ Նա քաղաք եկավ և ընդունեց Ֆաթիմա անունով հայտնի մի բարի բժշկուհու կերպարանքը։ Արքայադուստրը նրան հրավիրեց պալատ։ Կեղծ Ֆաթիման գովեց մեծ սրահը, բայց ասաց, թե այն կատարյալ կլիներ միայն այն դեպքում, եթե գմբեթից կախված լիներ առասպելական Ռուխ թռչնի ձուն։

Բադրուլբուդուրն այդ ցանկությունը հայտնեց Ալադինին։ Երբ Ալադինը լամպի ոգուց Ռուխի ձուն խնդրեց, սրահը դղրդաց։

— Մի՞թե իմ տիրոջը գմբեթից կախելու համար ես կանչել ինձ, — որոտաց ոգին։ — Բայց գիտեմ, որ դա քո միտքը չէ։ Կախարդի եղբայրը Ֆաթիմայի կերպարանքով փորձում է կործանել քեզ։

Ոգին բացահայտեց խաբեբայի թաքստոցը։ Ալադինը կանչեց պահապաններին, և կեղծ բժշկուհուն երկրից վռնդեցին։ Այդ օրվանից Ալադինը լամպը պահում էր ապահով տեղում և դրա ուժն օգտագործում միայն անհրաժեշտության ժամանակ։

Տարիներ անց սուլթանը խաղաղ մահացավ։ Ալադինը դարձավ երկրի կառավարիչ, իսկ Բադրուլբուդուրը՝ նրա իմաստուն թագուհին։ Նրանք արդարությամբ կառավարեցին, օգնեցին աղքատներին և երկար ու երջանիկ ապրեցին։ Իսկ հին լամպի գաղտնիքը գիտեին միայն նրանք։

Բոլոր հեքիաթները